Déjà vu là gì?

Déjà vu nghĩa là gì?

Déjà vu (tiếng Pháp, nghĩa là “đã thấy rồi”) là cảm giác bất chợt rằng khoảnh khắc đang diễn ra mình đã từng trải qua y hệt, dù biết chắc đây là lần đầu. Cảm giác này thường chỉ kéo dài vài giây rồi biến mất, để lại một chút rờn rợn.

Ví dụ quen thuộc:

• Lần đầu đến một thành phố, nhưng nhìn góc phố thấy quen như đã đi qua.
• Đang nói chuyện với bạn, tự nhiên thấy cả câu nói, cả ánh đèn, cả tư thế ngồi đều “đã có rồi”.
• Cảm giác như mình biết trước người kia sắp nói gì.

Đây là hiện tượng rất phổ biến. Tổng quan nghiên cứu của nhà tâm lý học Alan S. Brown năm 2003 ước tính khoảng hai phần ba người từng gặp déjà vu ít nhất một lần.

Góc nhìn tâm lý học

Đến nay khoa học vẫn chưa có một lời giải thích duy nhất, nhưng các giả thuyết mạnh nhất đều xem déjà vu là một “trục trặc” nhỏ của trí nhớ, không phải chuyện siêu nhiên.

• Giả thuyết cảm giác quen thuộc: Anne Cleary (Đại học bang Colorado) cho người tham gia đi qua các cảnh thực tế ảo. Cảnh mới có bố cục giống cảnh cũ (dù đồ vật khác hẳn) khiến người ta dễ báo bị déjà vu hơn, kể cả khi họ không nhớ ra cảnh cũ. Nghĩa là não nhận ra “cái này quen”, nhưng không tìm được ký ức gốc, nên ta thấy lạ.
• Cảm giác biết trước chỉ là cảm giác: nghiên cứu năm 2018 của Cleary cho thấy khoảng một nửa người tham gia thấy mình “biết trước” chuyện sắp xảy ra khi bị déjà vu, nhưng đoán đúng không hơn đoán bừa.
• Hai quá trình bị lệch nhau: theo các nhà nghiên cứu ở Đại học Leeds (Anh), việc “tìm ký ức” và việc “thấy quen” là hai quá trình riêng trong não. Khi phần “thấy quen” bật lên mà không có ký ức đi kèm, ta có déjà vu. Nhóm này còn tạo được cảm giác déjà vu trong phòng thí nghiệm bằng thôi miên.
• Liên quan thùy thái dương: người bị động kinh thùy thái dương thường gặp déjà vu ngay trước cơn. Kích thích điện vào vùng này cũng có thể tạo ra cảm giác quen thuộc.

Vì sao déjà vu hay được nhắc trên mạng?

• Ai cũng từng gặp, và cảm giác đủ kỳ lạ để muốn kể ngay cho người khác.
• Hợp với các trend tâm linh: “kiếp trước”, “vũ trụ ra tín hiệu”, “vũ trụ song song”. Nhiều video TikTok gắn déjà vu với những thứ này để câu view.
• Văn hoá đại chúng: phim Ma trận (1999) có cảnh nổi tiếng giải thích déjà vu là “lỗi trong ma trận”, bài hát “Deja Vu” của Olivia Rodrigo, và meme “Déjà vu” của dòng nhạc Eurobeat gắn với anime đua xe Initial D.

Trên mạng, chữ này hay được dùng kiểu: “déjà vu ghê”, “bị déjà vu luôn”, hoặc đùa khi một chuyện cứ lặp lại: “lại déjà vu nữa rồi”.

Lưu ý

Déjà vu thỉnh thoảng xuất hiện là chuyện bình thường của não, không phải điềm báo và cũng không cần lo. Thiếu ngủ, căng thẳng hay mệt mỏi có thể khiến bạn gặp nó nhiều hơn.

Tuy vậy, nếu déjà vu xảy ra rất thường xuyên, kéo dài lâu, hoặc đi kèm co giật, lơ mơ, ngửi thấy mùi lạ, mất ý thức trong chốc lát, hãy đi khám bác sĩ thần kinh để được kiểm tra.