Hiệu ứng giả dược là gì?

Hiệu ứng giả dược là gì?

Giả dược (placebo) là thứ trông giống thuốc hay một cách điều trị nhưng không có hoạt chất: viên đường, viên canxi trung tính, mũi tiêm nước muối… Hiệu ứng giả dược là khi người dùng vẫn thấy đỡ hơn, chỉ vì họ tin mình đang được chữa bằng thuốc thật.

Hiệu ứng này không phải “tưởng tượng” hoàn toàn. Theo Vinmec, niềm tin và kỳ vọng có thể làm tăng hoạt động của các thụ thể dopamin và opioid, giúp não tiết endorphin, chất giảm đau tự nhiên của cơ thể.

Từ đâu mà có?

“Placebo” là tiếng Latin, nghĩa là “tôi sẽ làm hài lòng”. Năm 1811, nó được định nghĩa là thứ thuốc nhằm làm vừa lòng người bệnh hơn là chữa bệnh.

Năm 1955, công trình The Powerful Placebo khiến giới y khoa bắt đầu coi trọng hiệu ứng này. Về sau, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng công trình đó đã đánh giá quá cao sức mạnh của giả dược, nhưng nó vẫn mở đường cho cách thử thuốc hiện đại.

Giả dược làm được gì, không làm được gì?

• Có thể giúp: giảm cảm giác đau, buồn nôn, căng thẳng, tức là những triệu chứng người bệnh tự cảm nhận. Một tổng quan Cochrane năm 2010 thấy hiệu ứng giả dược rõ nhất ở các chỉ số chủ quan, chủ yếu là đau.
• Không làm được: chữa khỏi nguyên nhân gây bệnh. Viên đường không diệt được vi khuẩn hay làm lành vết thương.
• Mặt trái: nocebo. Khi lo sợ tác dụng phụ, người ta có thể thấy triệu chứng xấu xuất hiện thật, dù thứ mình dùng không gây ra điều đó.

Vì sao hay được nhắc trên mạng?

• Dân mạng dùng “hiệu ứng giả dược” để nói vui về những thứ tác dụng chủ yếu nhờ niềm tin: bút “đậu đại học”, vòng may mắn, ly cà phê trước giờ thi…
• Nó cũng hay xuất hiện khi bàn về thực phẩm chức năng, mẹo chữa bệnh truyền miệng: thấy đỡ chưa chắc là nhờ sản phẩm.
• Trong y khoa, giả dược là “thước đo” bắt buộc: thuốc mới phải hiệu quả hơn hẳn giả dược mới được công nhận.

Lưu ý

Thấy đỡ sau khi dùng một sản phẩm không có nghĩa là sản phẩm đó chữa được bệnh. Đừng bỏ thuốc bác sĩ kê để thay bằng mẹo truyền miệng, và khi có triệu chứng kéo dài, hãy đi khám để được chẩn đoán đúng.